Vanaf de eerste pagina neemt Kader Abdolah je in Voordat het laat wordt mee in een poëtische en soms sprookjesachtige illusie die tegelijk geloofwaardig overkomt. Een verhaal rijk aan taal, dat zich afspeelt in het land dat hij dertig jaar geleden verliet, een wereld waarin de grenzen tussen universum en mens minder scherp zijn afgebakend dan wij in het westen gewend zijn. Een roman vol nostalgie en heimwee naar eertijds. Maar waarom in hemelsnaam die slotalinea’s?
Abdolah vertelt dat hij zijn oude stokmoeder nog eens wil zien en daarom de weg terug gaat. Waar velen Iran ontvluchten, keert hij, niet zonder ongemak en gevaar, huiswaarts. Daar neemt hij geleidelijk de plaats in van zijn vader en grootvader en is hij slechts sporadisch de zoon van een aan dementie lijdende moeder.
Hij ontmoet er de oude vrienden van zijn grootvader, de heelmeester, de dichter, de filmer – met hun autoriteit beschermen zij hem voor de oude, grijze geestelijken die de dienst uitmaken. Hun aanwezigheid is steeds voelbaar op de achtergrond.
De saffraanvelden krijgen een nieuw leven, een witte koe verricht wonderen van melkproductie, kraaien en adelaars treden op als boodschappers. Tijdens een meteorietinslag lijkt een vrouw op aarde te zijn geworpen, een oude auto werkt na de nodige schoonmaak nog steeds. Het is een heerlijk verhaal omdat Abdolah de vaardigheid bezit om je via zijn poëtische, vaag aanduidende taal te laten geloven in de sprookjesachtige sfeer waarin hij daar, in dat verre warme land in de bergen opleeft.
In het tweede deel gaat het langdurig over telescopen die in elkaar gezet worden om steeds dichter bij het universum te komen. Als om de eenheid tussen mens en heelal terug te winnen. De technische uitwijdingen waren aan mij niet besteed, meer iets voor de liefhebber.
Ik heb ervan genoten, van dit boek, van de mooie zinnen, de onwaarschijnlijkheden die je voor lief neemt, de liefde voor de natuur en de mensen daar, de kracht van het herinneren en de verbeelding.
Ik zeg het nogmaals, waarom in hemelsnaam die slotalinea die mij hardhandig terugzette in de realiteit. Was die nu echt nodig? Een roman is een roman! Laat de illusie in stand!
Er zijn mensen die mooie openingszinnen verzamelen. Zelf heb ik herinneringen aan mooie boekeindes. Deze van kader Abdolah is voor mij het absolute tegendeel: het slechtste einde ever.
Kader Abdolah, Voordat het laat wordt. Amsterdam: Prometheus 2023.
