Het jaar dat Shizo Kanakuri verdween

Het jaar dat Shizo Kanakuri verdween

Om allerlei redenen is Het jaar dat Shizo Kanakuri verdween een fantastisch boek. Gebaseerd op summiere feitelijke gegevens heeft Franco Faggiani een prachtige vertelling geschreven van het leven van deze vrijwel onbekend gebleven Japanse hardloper.

Shizo Kanakuri werd geboren in Japan op 20 augustus 1891. In 1912 neemt hij namens zijn land deel aan de marathon tijdens de Olympische Spelen in Stockholm. Hij staat daarvoor onder begeleiding van Jigoro Kano, die later bekend zal worden als de grondlegger van de judosport. Kanakuri loopt die eerste marathon niet uit.
Na Stockholm neemt Kanakuri ook deel aan de Spelen van Antwerpen (1920) en Parijs (1924). Daarna verdwijnt hij in de vergetelheid, tot in 1962 een Duitse journalist hem op het spoor komt en het hem mogelijk maakt zijn marathon in Stockholm na ruim 55 jaar alsnog te voltooien. Tot zover de feiten.

Nu waarom ik dit boek (zoals gezegd) in allerlei opzichten fantastisch vind:

– Het gegeven zelf, sprekend uit de feiten. Een marathon lopen die officieel geregistreerd staat op een tijd van meer dan 55 jaar! Harry Mulisch zou zeggen dat de werkelijkheid vaak meer bizar is dan de fantasie voor mogelijk houdt.

– De fraaie invulling die Faggiani geeft aan alles wat ontbreekt: het leven van Kanakuri voor en na ‘Stockholm 1912’: zijn Japanse opvoeding, zijn verdwijning na het debacle, zijn opname in het Franse vreemdelingenlegioen, zijn onopgemerkte terugkeer naar Japan (mogelijk gemaakt door de nieuwe naam die hij in het vreemdelingenlegioen kreeg) en zijn rustige, teruggetrokken beheer van een prachtige kersenboomgaard, zijn huwelijk en zijn omgang met het verlies van een deel van zijn kinderen. Faggiani schildert een Kanakuri die leeft zonder pretenties anders dan dienstbaar te zijn aan de taak die hem gesteld is: eerst de opdracht van de keizer om zijn land waardig te vertegenwoordigen en later, de opdracht tot het, wat we nu zouden zeggen: verantwoord ecologisch beheer van de boomgaard.

– Faggiani schetst via het leven van Kanakuri een beeld van de Japanse samenleving die ons werkelijk vreemd is: de emotionele afstandelijkheid tussen ouders en kind en tussen man en vrouw, de hiërarchische opbouw in de samenleving met de keizer als top van de piramide, het eergevoel en daarmee samenhangende falen als dat wordt aangetast. De zichtbare, tastbare rituelen en de niet tastbare zoals de Japanse manier van converseren of juist niet converseren maar de stilte bewaren. En, heel bizar: als de keizer overlijdt pleegt een deel van zijn generaals zelfmoord om hem te vergezellen naar het dodenrijk. Ook dat is de twintigste eeuw!

– Fantastisch ook, of beter: het ongelooflijke amateurisme waarmee de Olympische Spelen werden georganiseerd. Natuurlijk, we zitten nog in de eerste edities hiervan en met een beperkt aantal deelnemende landen. Maar wat me het meest frappeert is dat het (in dit beeld van Faggiani) helemaal niet gaat om de sport maar om alles eromheen: de debatten, de ontmoetingen van vertegenwoordigers van verschillende naties. In dit verband komt ook de vraag van Kanakuri boven: gaat het om mijn prestatie of ben ik een middel van de keizer om Japan internationaal in beeld te doen zijn? Met andere woorden: ben ik niet meer dan een pion in het geopolitieke spel?

– Fantastisch, die verbondenheid van het menselijk leven (van Kanakuri en zijn gezin) met de natuur: het zich voegen naar de eisen van de seizoenen in plaats van die te willen beheersen vanuit andere motieven.

-Fantastisch, die rustige sfeer die je al voelt bij lezing van het eerste hoofdstuk. Ik ervoer die als een verademing. En wanneer die ook nog eens aanzet tot reflectie op mooie zinnen en wijsheden uit het shintoïsme, dan is lezen louter plezier.-

Franco Faggiani, Het jaar dat Shizo Kakakuri verdween. Roman. Vertaald door Saskia Peterzon-Kotte. Amsterdam: Bruna/Rainbow 2020/2024, 222 pagina’s.