1 januari
Gaat u er 1 januari weer klaar voor zitten? Voor het traditionele Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker, rechtstreeks op televisie uitgezonden vanuit de Gouden Zaal in het concertgebouw in Wenen? Of wordt het in 2026 een keer (of altijd al) ’t traditionele skischansspringen in Garmisch-Partenkirchen? Het zijn door de media internationale tradities geworden.
Ook toen de televisie het leven in de huiskamer nog helemaal niet reguleerde was er een nieuwjaarstraditie, een ‘nationale’ welteverstaan. Eentje die het eeuwenlang volhield zelfs (langer ook dan de koude duik in de Noordzee bij Zandvoort, die dateert van ‘slechts’ 1960). Ik doel op de opvoering van wellicht het bekendste toneelstuk van onze zeventiende eeuwse dichter en toneelschrijver, Joost van den Vondel: de ‘Gijsbrecht van Aemstel’.
Het stuk werd voor een speciale gelegenheid geschreven: voor de opening van de Eerste Amsterdamse Schouwburg, toen nog aan de Keizersgracht, op 26 december 1637. Dat werd door allerlei gedoe (ook toen ging dat niet vanzelf; er waren grote protesten) een paar dagen later, 3 januari 1638.
Aanvankelijk werd ‘De Gijsbrecht’ vanaf 1641 jaarlijks opgevoerd als kerstspel. Dat veranderde 200 jaar later, in 1841. Toen werd met dit stuk het nieuwe jaar ingeluid. En dat werd echt een traditie want die duurde tot maar liefst 1968!
Bij de oudsten onder ons zijn herinneringen aan (fragmenten) uit dit toneelstuk nog levendig aanwezig. Vorige maand verhaalde ik van mijn voorlezen in Huize Adegeest. Nou, het toneelstuk leeft daar nog! Steeds waren weer een paar woorden genoeg of de aanvulling kwam vanzelf. Zoals de openingsregels beginnend met ’Het hemelse gerecht…. (Renate Dorrestein heeft deze woorden later in een heel andere zin gebruikt als titel voor een van haar boeken).
Direct herkend worden ook de beginregels de de ‘rijen’ (de spreekkoren tussen de bedrijven): ‘O Kerstnacht, schoner dan de dagen …’ en ‘Waar werd oprechter trouw,..?’
Zo is voorlezen een feestje!
(Dit blog verschijnt gelijktijdig als column in de Voorschotense Krant)
