Mooie debuutroman van Mark H. Stokmans, met als ondertitel ‘Drie oorlogen, twee liefdes, een strijd’.
In Land van echo’s volgen we Herman Kruijssen, een Nederlander die tijdens de Eerste Wereldoorlog meestreed aan Duitse zijde. Hij maakte veel ellende mee, waarover hij later niet praat, alleen in de nachtmerries die hij heeft als hij onder spanning komt te staan.
Na de oorlog raakt Herman aan het zwerven, belandt in Spanje waar hij, totaal uitgeput, wordt meegenomen door Vincente Urias naar diens hacienda. Herman ontwikkelt een diepe vriendschap met Vincente, met wie hij later ook samen in zaken gaat.
Herman vestigt zich op het Spaanse platteland aan de kust in de omgeving van Barcelona. Daar moet hij opboksen tegen de gevestigde verhoudingen van grootgrondbezitters en rijken, die zich tal van privileges en rechten hebben toegeëigend, gedekt door de Rooms-katholieke Kerk. Herman (‘German’ voor de Spanjaarden die hem om die reden steevast als Duitser zien) gaat geheel zijn eigen gang, laat het oog vallen op een oude Moors kasteelachtige woning, knapt die met hulp op en ontwikkelt allerlei economische bedrijvigheid (landbouw, fruitteelt, zoutwinning).
Intussen breekt de tweede oorlog uit, de Spaanse Burgeroorlog.. Ook daarin zoekt Herman een eigen positie. Hij verschaft onderdak aan ontheemden, betaalt zijn werknemers (anders dan zijn ‘buren’) een billijk loon en komt op voor hun rechten.
Tijdens een langdurig verblijf in Barcelona ontmoet hij en Nederlandse, Beatrijs, met wie hij ook zal trouwen. Overigens blijft er in die relatie steeds iets van afstand en van niet besproken verleden aanwezig. Samen voeden ze Levi op, een verlegen jongen met wie Herman een moeizame relatie heeft, heel anders dan met Levi’s boezemvriend, de extraverte Paco.
Het huwelijk met Beatrijs strandt. Beatrijs is teruggekeerd naar Nederland waar ook Levi uiteindelijk heen zal gaan om zijn talent in het componeren van muziek verder te ontwikkelen.
Ik vertel hier nog geen 10% van het verhaal, van alles wat er gebeurt in deze boeiende roman, maar laat het erbij. Ga maar lezen. Hier is het me te doen om te vertellen waarom ik zoveel plezier aan het lezen van dit boek beleefde. Ondanks het vele Spaans en ondanks mijn gebrekkige kennis van de Spaanse Burgeroorlog viel er veel te genieten:
– Stokmans laat zien hoe ingrijpend die Burgeroorlog het leven en de verhoudingen tussen bevolkingsgroepen op het Spaanse platteland beïnvloedde. Mensen kwamen opeens tegenover elkaar te staan, er was veel onderling geweld, geruchten deden hun werk, grootgrondbezitters reageerde veelal opportunistisch terwijl het leven van de gewone man steeds zwaarder werd als gevolg van het desastreuze economische beleid va Franco.
– Herman heeft een groot rechtvaardigheidsgevoel en is heel sterk in het maken van afwegingen in complexe situaties, terwijl hij in andere situaties juist bikkelhard kan zijn *hetgeen hem een bijzondere bijnaam bezorgde).
– De genuanceerde psychologie van de verschillende personages – je ziet ze echt voor je, die heel verschillende karakters.
– Stokmans kan erg goed schrijven, heel onderhoudend maar verre van oppervlakkig. Integendeel, veel mooie zinnen met rijke beelden en oorspronkelijke metaforen. En als je daarvan houdt, dan zijn er al lezend allerlei diamantjes van levenswijsheid op te rapen.
-De roman beschrijft niet alleen het leven van Herman en zijn ‘huishouding’, ook de lezer ziet zich voor vragen gesteld zoals: hoe zou ik reageren in zulke tijden van onzekerheid? Hoe ga ik om met mensen met een heel ander karakter en andere waardepatronen? Hoe zou ik omgaan als iets wat ik heel lang heb gedacht toch uiteindelijk heel anders blijkt te zijn?
Mark H. Stokmans ontving de Boekhandelsprijs 2023 voor deze roman. Er is inmiddels een vervolg verscheen: Spiegeldagen.
Mark H. Stokmans, Land van echo’s. Amsterdam: Ambo/Anthos 2022, 425 pagina’s e-bookversie.
